Wiiliideh

Edexè Segots’ehɂı̨ Wenàowo Gondı Nek’ǫ̀a:

Įdı 20 xo gots’ǫ Ekècho Treaty 8 edexè segogehɂı̨.  Edexè segogehɂı̨ ekı̀yeh, Ekècho ası̀ı łǫ gıts’ǫ̀ hagojà, hanı̀kò, whalet’ıı̀ edexè segogehɂı̨ weghǫ nàget’e ha, Ekècho, Federal eyıts’ǫ Edzanèk’e gots’ǫ government Ełexèk’èa gı̨wò nàowo degetsı̨ ha. May 2019 wekwe Ełek’èagı̨wǫ nàowo edexè segogele ha gı̨wǫ

The following narration provides a brief history of Akaitcho Treaty 8 negotiations process:

1900 hò, Ekècho nèk’e gowhàedǫ hotı goxè nezı̨ hòɂǫ gha eyıts’ǫ łagı̨̀a ts’ı̨lı̨ gha sǫǫ̀mbanahzha nàowo gehtsı̨. Ekò, Ekècho gòet’ı̨ı̨̀ gıneè eyıts’ǫ ndè gotł’a weghǫ degetsoò nı̨le. 

1990 hò, Edzanèk’e gots’ǫ dǫne sǫłı̨/Waàk’ǫ̀a ełexè ndè ghǫ nèyàetı gıxè segogehɂı̨ ı̨lè, hanı̀kò, amı̀ı dǫ ats’ı̨t’e nàowo wedęts’eètsı̀a hodı t’à dı̀ı nàowo wedę àdlà. Dı̀ı nàowo wet’à ndè ts’ǫ̀ k’ats’ede haàle, ndè gotł’a sı̀ı ts’ǫ̀ k’ats’ede haàle, eyıts’ǫ ası̀ı ładı̨ sı̀ı ts’ǫ̀ k’ats’ede haàle. Dǫne sǫłı̨ hazhǫ Edzanèk’e nàgede sı̀ı dǫne t’ala Canada nèk’e nàgede lanı̀ gınàetà ade ha. Dǫne sǫłı̨/Waàk’ǫ̀a edexè segogehɂı̨ hò, eyı̀ı nàowo ts’ǫ̀ ı̨̀le gedı, Sǫǫ̀mbanahzha nàowo wedegetsı̀a ha gı̨wǫ-le ts’ı̨ɂǫ̀ eyı̀ı nàowo ts’ǫ̀ ı̨̀le gedı.

1992 hò, Ekècho nèk’e gots’ǫ ǫhdaà hagedı t’à Treaty 8 Tribal Corporation hòlı̨. Sǫǫ̀mbanàhzha nàowo ghà ndè eyıts’ǫ sǫǫ̀mba gha ndè mǫhdaà goghǫ nàedı gha k’è edexè segots’ehɂı̨ ı̨lè. TLE weghà t’aànı̀ government gogha ası̀ı segı̨hwhǫ sı̀ı ɂaı̨̀łı̨ ha eyıts’ǫ Dǫne Sołı̨ dǫne sǫłı̨ gı̨lı̨ gha nàetà ha.

1994 ekò, Government of Canada eyıts’ǫ Edzanèk’e gots’ǫ Government (GNWT) dıı̀ hanı̀ eyıts’ǫ dıı̀ hatłǫ t’à naxıxè segots’ele ha gogedı t’à goghàgı̨̀ɂǫ hanı̀kò, Ekècho ts’ǫ kw’ahtı̨deè sı̀ı̀ detı̀-le gedı t’à wedę agı̨̀là. Ekı̀yeh hò, Salt Rıver Fırst Natıons eyıts’ǫ Smıth’s Landıng Fırst Natıons whacho agede ha nàowo gehtsı̨, dedı̨ whacho TLE k’è dexè segogele ha edexè segogı̨̀là. Salt Rıver Fırst Natıon eyıts’ǫ Smıth’s Landıng Fırst Natıons Akaıtcho Treaty 8 goxè gehkw’e-le ajà hanı̀kò, ı̨ła Akaıtcho ts’ǫ dǫne agı̨̀t’e.

Akaıtcho ts’ǫ Kw’ahtı̨ndeè eyıts’ǫ kw’ahtı̀a eyıxè Akaıtcho gha ndè segohɂı̨dǫ xè ası̀ı łǫ ladà k’e nègı̨̀la hò, wedę agı̨̀là, sǫǫ̀mba sı̀ı̀ netłǫ-le gedı. Tǫts’ı̀ Zaà 2017 ekò, government achı̨ ası̀ı weghǫ nànègı̀de ha ası̀ı ładı̨ wegoò ladà k’e neyı̨̀ɂǫ, eyıt’à Akaıtcho ts’ǫ Kw’ahtı̨ndeè eyıts’ǫ gogha segohɂı̨dǫ dı̀ı nı̨htł’è wegoò weghǫ nànègı̀de. Dı̀ı ası̀ı wegoò kaɂa sı̀ı, ndè, ndè goka, ndè gotł’a, sǫǫ̀mba eyıts’ǫ ndè ts’ǫ sǫǫ̀mbakwe haàzhe nı̨dè gıts’àɂeèdı gha sı̀ı sǫǫ̀mba, dı̀ı hazhǫ weghǫ nànègı̀dè. Eyıxè sı̀ı, Dene title land k’è ndè gıhchı̀ dè, ndè gotł’a ası̀ı hazhǫ gıts’ǫ̀ k’aàde ha eyıts’ǫ ndè seyaı̨̀hcho ts’ǫ̀ ndè gıhchı sı̀ı weyı̀ı̀ sǫǫ̀mba gogı̨̀hɂǫ dè wets’ǫ sı̀ı sǫǫ̀mba mǫhdaà gıts’ǫ̀ at’ı̨ ade ha, GNWT ndè Dene Tıtle Land wıı̀yeh sı̀ı ndè gotł’a hazhǫ gıts’ǫ̀ k’aadè.

Weghada nı̨dè, ı̨ła ası̀ı łǫ weghǫ nànahdè ha hòɂǫ. Ası̀ı mǫhdaà weghǫ dałets’eèke nı̨dè nezı̨a:

  • Ahsı̨̀ ndè nechaàgǫǫ̀ ts’ıhchı̀ dè nezı̨a hǫnı?
  • Ahsı̨̀ sǫǫ̀mba neètłǫgǫǫ̀ k’eha ndè nechaà-legǫǫ̀ gǫǫ̀t’a dahwhǫ nı̀ı̀?
  • Ahsı̨̀ ndè gotł’a wesǫǫ̀mba gohłı̨ hanı ndè ts’ı̀hchı̀ ha dahwhǫ nı̀ı̀?
  • Ahsı̨̀ ndè gha ası̀ı ładı̨ ts’eèke ha sı̀ghà eyıts’ǫ ı̨da gogha gots’ǫ government k’èts’edı gha sǫǫ̀mba dets’etsı̨ ha ts’ı̨wǫ nı̀ı̀?
  • Hanı̀-le dè, ası̀ı ładı̨ gha ndè ts’eèke gha eyıts’ǫ ası̀ı t’ala gha sǫǫ̀mba whela ts’ǫ akı̀ gots’ǫ̀ hàetł’ı̀ adle ha?

Weghàts’eda ghà ası̀ı łǫ weghǫnànèts’ı̀dè ha goɂǫ, eyıt’à Akaıtcho goòt’ı̨ dı̀ı wegondı deghà gık’èzhǫ xè wenı̀egeèdı adegele nı̨dè nezı̨a. Edaànı̀ dı̀ı wegondı t’à wenı̀ets’eèdı̀

Dı̀ı nı̨htł’è weghàda ghà ası̀ı łǫ weghǫnànàhde ha goɂǫ, eyıt’à Ekècho goèt’ı̨ı̨̀ yaàłı̨ sı̀ı naxı̀xè welè xè wegǫndı weghǫ hoghàdahtǫ. Edàanı̀ dı̀ı gondı weghǫ hoghàdahtǫ ha dè eyıts’ǫ nı̨ edànewǫ neyatı gık’èzhǫ ha dahwhǫ dè, naxıts’ǫ kǫ̀ta gha ndè ghǫ nèyaetı k’e eghàlada wets’ǫ̀ gahde. Ekecho gıkǫ̀ta tąt’e kw’atındee eyıts’ǫ kw’ahtı̀a dı̀ı hanı dǫne la k’e negı̨htı̨ hǫt’e.

Dı̀ı wegondı deghà wek’èashǫ ha dahwhǫ dè, naxıts’ǫ kǫ̀ta gha ndè ghǫ neyàetı xè eghàlagı̀dedǫ gıts’ǫ̀ gahde. Naxıts’ǫ kw’ahtı̨ndeè eyıts’ǫ kw’ahtı̀a yàgı̨lı̨ sı̀ı, Ekècho gıkǫ̀ta wetąt’e ndè ghǫ neyàetı xè eghàlagı̀dedǫ gohłı̨ gogıhchı̀ hǫt’e. Sa tąt’e ndè ghǫ neyàetı xè eghàlagı̀dè kw’ahtı̨ndeè eyıts’ǫ kw’ahtı̀a ts’ǫ̀ edàanı̀ eghàlagı̀de weghǫ goxè gogede eyıts’ǫ sa tąt’e dǫne kǫ̀ta nàdè sı̀ı xè gogede gha gıla hǫt’e. Ndè ghǫ neyàetı wegondı weghǫ daɂahke ha dahwhǫ dè, naxıts’ǫ kǫ̀ta gha ndè ghǫ neyàetı xè eghàlagı̀de gıts’ǫ̀ gahde. Łı̀tsohk’è gòet’ı̨ı̨̀ gha Archıe Catholıque wets’ǫ̀ gahde, Sǫǫ̀mbak’è gòet’ı̨ı̨̀ ha Fred Sangrıs wets’ǫ̀ gahde, Įdaàkǫ̀ gòet’ı̨ı̨̀ ha Robert Sayıne wets’ǫ̀ gahde. Dı̀ı dǫne ı̨dı edlatłǫ xo gots’ǫ ndè ghǫ neyàetı xè eghàlagı̀de neèt’à ası̀ı t’ala weghǫ dagèakè dè weghǫ naxı̀ts’ǫ̀ gogede.

Ekècho Treaty 8 gha ndè ghǫ ne yàetı gha k’àowodeè gohłı̨. Įdaakǫ̀ ts’ǫ Don Balsillie wı̀yeh.  Government xè ndè eyıts’ǫ whacho edegha government ts’ı̨lı̨ gha Don wela hǫt’e. Dǫts’àdàedıdǫ nàke yıxè eghàlada hǫ̨t’e, Jım Jodouın eyıts’ǫ Allen Pratt. Ndè ghǫ neyàetı wegondı deèɂǫ̀ wek’èashǫ ha dahwhǫ dè Treaty 8 Tribal Corporation gıts’ǫ nı̨htł’èkǫ̀ ts’ǫ̀ gahde 867-873-9282.  

May 2019 wekwe Ekècho ts’ǫhk’e, ts’eko k’àowo ts’ǫhk’e eyıts’ǫ edzanèk’e ts’ǫhk’e government gı̨lı̨ sı̀ı Ełek’èa gı̨wǫ nàowo (AIP) gehtsı̨ ha gı̨wǫ.  AIP hòlı̨ neèhò, nǫ̀de ts’ǫ̀ ndè ghǫ neyàetı weghǫ naxǫ̀t’e gha nàetà nı̨le.  Dı̀ı ełek’èats’ı̨wǫ nàowo nǫde ełexè segots’ele kwe nàowo nǫde ełexè segots’ehɂı̨ nàowo hǫt’e. Dı̀ı AIP weghà ndè edàı̨̀cho, sǫǫ̀mba edàatłǫ, goneè ts’ǫ sǫǫ̀mba gıhchı̀ gha sǫǫ̀mba gots’ǫ̀ àt’ı̨, edàanı̀ edets’ǫ̀ k’ats’edè wegaht’ı̨ ha, edàanı̀ ndè wet’àts’et’ı̨ ha, łıwe ts’ı̨hchı̀ ha, ts’ı, chı̨a, tł’oh, tıch’àadı̀ı eyıts’ǫ ndè ts’ǫ ası̀ı nàts’ehtsı̨̀ ha, dı̀ı hazhǫ edàatłǫ ts’ıhchı̀ ha hats’edı ha. Dı̀ı nàowo sı̀ı edàanı̀ ndè wech’àet’ǫ wegondı sı̀ı dek’èhtł’è ha, ndè wexòedı nàowo, sǫǫ̀mba hohłè nàowo, edàanı̀ sǫǫ̀mba gots’ǫ̀ tàezhe ha, whàedǫ nàowo, tı ts’ǫ̀ k’ats’edè eyıts’ǫ wexòets’ıhdı nàowo eyıts’ǫ ndè goka eyıts’ǫ ndè gotł’a ts’ǫ sǫǫ̀mba haàzhe, tax nàedı̀, kwe sǫǫ̀mba gha gots’àɂeèdı̀, edàanı̀ xo tąt’e governments ełexè eghàlagı̀dej ha, edàanı̀ wets’ǫ̀ hęɂę ts’edı gha wek’e ek’ètehtso hohłè ha, edàanı̀ ndè eyıts’ǫ edegha ndèts’ǫ̀ k’àowo ts’ı̨lı̨ ha edàanı̀ wek’è eghàlats’eda ha weghǫ daɂets’ehke ha, eyıts’ǫ edàanı̀ AIP nǫde edexè segots’ele ha wets’ǫ̀ hęɂę ts’edı ha.

Ekècho gòet’ı̨ı̨̀ hazhǫ dı̀ı ndè ghǫ neyàetı nàowo wek’e daɂegehke ha dı̀le. AIP nǫdè hòlı̨ tł’axǫǫ̀ dè, Ekècho wekǫ̀ta tą̨t’e dǫne hazhǫ dı̀ı AIP weghǫ dagehke ha gıgha hoɂǫ adle ha. Kǫ̀ta tąt’e dǫne xè łegehdı gha k’egede ha eyıts’ǫ nǫde ts’ǫ̀ AIP ts’ǫ̀ hęɂę gedı nı̨dè Ekècho wekǫ̀ta tąt’e k’egede ha.

AIP weghǫ nàxǫ̀t’e ts’ǫ̀ goı̨wale dè, Ekècho gòet’ı̨ı̨̀ hazhǫ dı̀ı wegondı weghǫ hoghàdahtǫ gets’edı xè goxè łèadı̀. Naxıts’ǫ ndè ghǫ neyàetı xè eghàladǫ naxıts’ǫ kǫ̀ta łeèdı nı̨dè akǫ naàhdè eyıts’ǫ Ekècho gha ndè ghǫ neyàetıdǫ naxıkǫ̀ta k’egedè nı̨dè gıts’ahde xè dagèake.

Chipewyan

Coming soon…